Tanım ve Diğer Adları TMK m.1 | Kanunda belirli bir olay veya ilişkiyi düzenleyen herhangi bir hüküm bulunmaması. Diğer adları: Açık Boşluk, Niteliksiz Boşluk | Kanunda hüküm mevcut olmakla birlikte hükmün lafzının amacından daha geniş tutulması; uygulanmaması gereken bir durumu da kapsaması. Diğer adları: Gizli Boşluk, İstisna Boşluğu |
Kanun Koyucu İradesi | Kanun koyucu o olayı hiç düzenlememiştir — gözden kaçırma veya teknolojik/sosyal gelişmeyi öngörememe | Kanun koyucu bir hüküm koymuştur; ancak hükmün lafzı amaçlanandan geniş çıkmıştır |
Hâkimin Yöntemi ve Dayanağı TMK m.1/2-3, TMK m.2 | Kıyas (TMK m.1/2): benzer olaya ilişkin hüküm uygulanır; yoksa hâkim yasa koyucu gibi kural koyar (TMK m.1/3) | Teleolojik redüksiyon — amaçsal daralma (TMK m.1/1 "kanunun ruhu" + TMK m.2 dürüstlük kuralı): hükmün kapsamı daraltılır, söz konusu olaya uygulanmaz |
Hukuki Sonuç | Boşluk doldurulur — hâkim yeni kural yaratır veya mevcut kuralı kıyasla genişletir | Hüküm daraltılır — kanun metni varlığını korur; yalnızca o olaya uygulanmaz |
Somut Örnek | Drone veya uzaktan kumandalı robot: parkta "araç yasağı" kanunu çıktığında bunlar öngörülmemiştir; lafzen ve ruhen hüküm yoktur → hâkim kıyas veya hukuk yaratma ile boşluğu doldurur | Ambulans: "Parka araçla girmek yasaktır" hükmü lafzen ambulansı kapsar; ancak hükmün amacı (kamu güvenliği) gözetildiğinde ambulansın kurtarma amaçlı girişi bu kapsamda olamaz → teleolojik redüksiyon ile hüküm daraltılır |
Bilinçli Boşluk / Kasıtlı Susma | Bilinçli boşluktan (kasıtlı susmadan) farklıdır: kanun koyucu o hakkın veya yetkinin olmamasını bilinçli istemiştir; hâkim dolduramaz — davayı reddetmek zorundadır (Argumentum e contrario) | Gerçek boşluktan farklıdır: her ikisinde hâkim müdahil olur ancak yöntemler birbirinin tersidir; kasıtlı susma ise hiç boşluk yoktur |
HMGS Sınav Tuzağı TMK m.1 | Kıyas yalnızca gerçek boşlukta uygulanır; örtülü boşlukta değil. Sınavda "açık boşluk" veya "niteliksiz boşluk" ifadesi görülürse gerçek boşluk anlaşılmalı | Teleolojik redüksiyon yalnızca örtülü boşlukta uygulanır; gerçek boşlukta değil. "Gizli boşluk" veya "istisna boşluğu" ifadesi görülürse örtülü boşluk anlaşılmalı |